‘झर्रोवाद’का जन्मदाता बालकृष्ण पोखरेलका सम्झनामा

– तारानाथ शर्मा

झर्रोवाद भन्ने शब्द बालकृष्ण पोखरेलको निजी शब्द हो । यसमा बनारसमा अध्ययनको क्रममा दुई प्रखर होनहार युवाहरू भाषासम्बन्धी तर्क–वितर्क गरिरहन्थे । यसै क्रममा सुन्नेहरू अब यी दुई युवाको कुन दिन नराम्रो झगडा हुनेछ र यो झगडा भनी अरूहरूले उनीहरूको भेट गराउँदा भन्थे । बालकृष्ण पोखरेलले म पनि तपाईं जस्तै शुद्ध नेपाली लेख्न र बोल्न भनेपछि हुरूक्क हुन्छु । त्यसमा शुद्ध विशुद्ध भनेर संस्कृत शब्दमा नै सीमित रहनुभन्दा हाम्रो आफ्नै नेपाली जन–जिब्राको इतिहास अध्ययन गरेर लेख्नु र बोल्नु अति उत्तम हो । जस्तो हाम्रो बाबुबाजेदेखि चलिआएको यो झर्रो शब्द जस्तै झर्रो क्षेत्री भनेर आफ्नो नेपालीपन छर्लङ्ग देख्न र भेट्न अथवा अनुभव गर्न सकिन्छ त्यसरी नै यो ह्राो नेपाली मातृभाषामा झर्रो शब्दको आफ्नोपन नेपाली हृदयसँग जोडिएको र गाँसिएको हुनाले शुद्ध, विशुद्ध जस्ता संस्कृत शब्द राख्नुभन्दा झर्रो शब्द राख्नु आफ्नोपनको नजिक हुन्छ । यसरी स–प्रमाण विस्तारपूर्वक झर्रो शब्दको परिभाषा गरेपछि दुवै नेपाली युवाहरू एक आपसमा अङ्कमाल गर्दै ‘झर्रो’ शब्दलाई स्वीकृति सूचकरूपमा लिएकै दिन झर्रोवादको जन्म भएको थियो । यस झर्रो शब्दले नेपाली शब्दकोशमा यौटा वौद्धिक र समसामयिक आन्दोलन नै ल्याइदिएकोले नेपाली जनजिब्रामा यो झर्रो शब्द आत्मसात् हुनगयो । 

त्यसै दिनदेखि नेपाली भाषा साहित्यको इतिहासमा यो झर्रो शब्दले यी होनहार युवाहरू बालकृष्ण पोखरेल र तारानाथ शर्मालाई भाषिक आत्मीयताको एउटा बाटामा हिँड्न लगाएको इतिहास छर्लङ्ग भएको छ । 

त्यसैगरी अर्कोपल्ट म बेलायतमा पढ्न भएको बेला ‘वेल्स युनिभर्सिटी’मा समुद्र तरेर उत्तर आयरल्याण्ड र दक्षिण आयरल्याण्डको यात्रा गर्दा आयरल्याण्डका मानिसहरूले मेरो भव्य स्वागत गरे । 

आयरल्याण्डको स्वतन्त्रता प्रेम औधी रमणीय र स्मरणीय छ । त्यसको बारेमा भेनाई साघुँको वर्णनलाई जोडेर लेख्दा औधी राम्रो लेख तयार भयो । ‘रत्न श्री’ पत्रिकामा यो लेख पनि प्रकाशित भएपछि बालकृष्ण पोखरेलले यो तपाईंको उत्कृष्ट लेखले नयाँ विधालाई जन्म दियो जसलाई हामी ‘नियात्रा’ भन्न सक्तछौँ । 

यसरी मेरो लेखलाई बालकृष्ण पोखरेलले टिप्पणी गरेर ‘नियात्रा’ भन्ने विधालाई जन्म दियौ भनेर लेखहरू प्रकाशित भएपछि हामी बालकृष्ण पोखरेल र म तारानाथ शर्मा अझ आत्मीय र भाषाविज्ञानमा सहयात्री भयौँ । 

यसको सँगसँगै चैनपुरका चूडामणि रेग्मी, कोषराज रेग्मी, बल्लभमणि दाहाल आदि मित्रहरूले ‘नौलो पाइलो’ भन्ने साहित्यिक पत्रिका विराटनगरबाट निकाले । त्यस पत्रिकालाई बालकृष्ण पोखरेलको विशेष अनुग्रह बमोजिम ‘झर्रो’ नेपालीको ‘नौलो पाइलो’ भन्ने नाम दिई प्रकाशन गरेर ‘झर्रोवादी’ आन्दोलनलाई अगाडि बढाइएको थियो । ‘नौलो पाइलो’ पत्रिकाका सम्पादकद्वय बालकृष्ण पोखरेल र तारानाथ शर्मालाई बनाइएको थियो ।